Web ve Dosya Aktarım Protokolleri

Web ve dosya aktarımı, bilinen bağlantı noktalarını kullanarak TCP üzerinde çalışan uygulama katmanı protokollerine dayanır. Bu protokolleri ve bağlantı noktalarını öğrenmek, sınav için temel konulardandır.

Bu derste HTTP, HTTPS ve dosya aktarımı ailesi (FTP ve güvenli alternatifleri) ele alınır.

HTTP (Hypertext Transfer Protocol), web sayfalarını tarayıcılar ile sunucular arasında taşıyan web dilidir. TCP 80. bağlantı noktasını kullanır.

HTTP verileri düz metin olarak gönderir; bu nedenle trafiği ele geçiren herkes verileri okuyabilir. Bu zayıflık, güvenli sürüm olan HTTPS'nin ortaya çıkmasına neden olmuştur.

HTTPS (HTTP Secure), TLS (Transport Layer Security) kullanılarak şifrelenmiş HTTP'dir. TCP 443. bağlantı noktasında çalışır.

HTTPS, aktarım sırasında verileri korur; böylece oturum açma bilgileri ve ödemeler gizli kalır. Modern web siteleri varsayılan olarak HTTPS kullanır ve tarayıcılar bir site düz HTTP kullandığında uyarı verir.

TLS, sertifikalar aracılığıyla şifreleme, bütünlük ve sunucu kimlik doğrulaması sağlar. Eski adı SSL (Secure Sockets Layer) idi; artık kullanımdan kaldırılmış olsa da günlük dilde hâlâ gevşek biçimde bu ad kullanılır.

Sertifika sunucunun kimliğini kanıtlarken şifreleme içeriği gizler. Birlikte, HTTPS'yi hassas işlemler için güvenilir hâle getirirler.

FTP (File Transfer Protocol), ana bilgisayarlar arasında dosya taşır. Denetim komutları için TCP 21. bağlantı noktasını, veri aktarımı için ise 20. bağlantı noktasını kullanır.

FTP eski bir protokoldür ve kimlik bilgilerini ve verileri düz metin olarak aktarır; bu da onu güvenilmeyen ağlarda güvensiz kılar. Hâlâ yaygın olsa da yerini güvenli seçeneklere bırakmaktadır.

SFTP (SSH File Transfer Protocol), TCP 22. bağlantı noktası üzerinden SSH ile çalışır ve hem komutları hem de verileri şifreler. FTP'nin yaygın ve güvenli bir alternatifidir.

Adı benzer olsa da SFTP, güvenlik eklenmiş bir FTP değildir; koruma sağlamak için SSH kanalını kullanan farklı bir protokoldür.

FTPS, SFTP'den farklı olarak TLS ile sarılmış FTP'dir. SSH üzerinden tünelleme yapmak yerine geleneksel FTP protokolüne şifreleme ekler.

Hem SFTP hem de FTPS dosya aktarımlarını güvenli hâle getirir; ancak farklı şekillerde çalışır ve farklı bağlantı noktaları kullanırlar. Sınavda bu ikisini birbirinden ayırt etmeniz beklenir.

TFTP (Trivial File Transfer Protocol), UDP 69. bağlantı noktasını kullanan sadeleştirilmiş bir aktarım protokolüdür. Kimlik doğrulaması ve çok az özelliği vardır.

TFTP, basitliğin güvenlik veya güvenilirlikten daha önemli olduğu durumlarda, cihaz ürün yazılımını ya da önyükleme görüntülerini yüklemek gibi görevler için yerel ağlarda kullanılır.

Düz HTTP, aktarım sırasında her şeyi açığa çıkarır; bu nedenle web kararlı biçimde HTTPS'ye geçti. Arama motorları HTTPS'yi tercih eder ve tarayıcılar HTTP sayfalarını "Güvenli Değil" olarak işaretler.

Teknisyen olarak sertifikaları yapılandıracak ve hizmetlerin 443'ü kullanmasını sağlayacaksınız. Trafiğin şifrelenip şifrelenmediğini ayırt etmek, güvenliği değerlendirmede çok önemlidir.

Sınav için bunları ezberleyin:

• HTTP: TCP 80
• HTTPS: TCP 443
• FTP: TCP 20/21
• SFTP: TCP 22 (SSH üzerinden)
• TFTP: UDP 69

UDP kullananın TFTP olduğuna, diğerlerinin ise TCP kullandığına dikkat edin.

Artık web protokollerini (HTTP, HTTPS) ve bağlantı noktaları ile güvenlik özellikleriyle birlikte dosya aktarımı ailesini (FTP, SFTP, FTPS, TFTP) biliyorsunuz.

Son derste uzaktan erişim ve posta protokolleri ele alınacak; böylece bir teknisyenin tanıması gereken günlük hizmetler haritanız tamamlanacak.

Protokolü bağlantı noktasıyla eşleştirin.

Web ve dosya aktarımı protokollerini öğrendiniz.

• HTTP = TCP 80 (düz metin); HTTPS = TCP 443 (TLS ile şifrelenmiş).
• FTP = TCP 20/21, güvensiz düz metin.
• SFTP = SSH üzerinden TCP 22; FTPS = TLS üzerinden FTP.
• TFTP = UDP 69, basit ve kimlik doğrulaması olmayan.
• TLS, sertifikalar aracılığıyla şifreleme, bütünlük ve sunucu kimliği sağlar.