Web3'te Ön Uç ve Arka Uç

Sosyal medyadan çevrim içi bankacılığa kadar her gün uygulamalarla etkileşim kuruyoruz. Peki bu uygulamalar nasıl oluşturuluyor ve yapılandırılıyor?

Bu derste iki temel mimari yaklaşımı inceleyeceğiz: geleneksel uygulamalar ve merkeziyetsiz uygulamalar (DApp'ler). Aralarındaki farkları anlamak Web3 için çok önemlidir!

Geleneksel bir uygulamayı bir restorana benzetebilirsiniz. Genellikle üç temel katmanı vardır:

• Ön yüz: Gördüğünüz ve etkileşim kurduğunuz bölüm (yemek alanı).
• Arka yüz: İstekleri işleyen 'beyin' (mutfak).
• Veritabanı: Tüm bilgilerin depolandığı yer (kiler).

Her bölümün belirli bir görevi vardır ve bölümler birlikte çalışır.

Ön yüz, gördüğünüz ve etkileşim kurduğunuz kullanıcı arayüzüdür (UI). Tarayıcınızdaki web sitesi veya akıllı telefonunuzdaki uygulama ön yüzdür.

Web uygulamaları için HTML, CSS ve JavaScript gibi teknolojilerle; mobil uygulamalar içinse Swift/Kotlin ile oluşturulur. Görevi bilgileri görüntülemek ve tıklamalar gibi kullanıcı eylemlerini arka yüze göndermektir.

Arka yüz, geleneksel bir uygulamanın sunucu tarafındaki bileşenidir. Tüm karmaşık iş mantığı, kullanıcı kimlik doğrulaması ve veri işleme burada gerçekleşir.

'Giriş yap' düğmesine tıkladığınızda ön yüzünüz arka yüz sunucusuna bir istek gönderir. Arka yüz de kimlik bilgilerinizi doğrular ve uygun verileri ya da yanıtı geri gönderir.

Geleneksel uygulamalarda veriler merkezi bir veritabanında depolanır. Bu veritabanı genellikle bir şirket gibi tek bir kuruluşun mülkiyetindedir, onun tarafından denetlenir ve işletilir.

MySQL, PostgreSQL veya MongoDB gibi veritabanları buna örnektir. Bu merkezileştirme verimlilik sağlayabilir; ancak aynı zamanda tek bir denetim noktası ve olası tek bir arıza noktası oluşturur.

Merkeziyetsiz uygulamalar (DApp'ler) farklı bir mimari yaklaşım sunar. Ön yüzleri hâlâ bulunsa da arka yüzleri ve veri depolama biçimleri temelden farklıdır.

DApp'ler tek bir merkezi sunucuya ve veritabanına güvenmek yerine temel mantıklarını yürütmek ve verileri depolamak için blok zinciri ağından yararlanır.

Bir DApp'in ön yüzü çoğu zaman geleneksel bir web uygulamasına çok benzer görünür ve çalışır. Hâlâ HTML, CSS ve JavaScript gibi web teknolojileri kullanılarak oluşturulur.

Temel fark, iletişim kurma biçimidir. Merkezi bir sunucuya istek göndermek yerine genellikle tarayıcınızdaki bir 'Web3 kitaplığı' aracılığıyla doğrudan bir blok zinciri ağıyla etkileşim kurar.

İşte en büyük mimari değişiklik: DApp'lerde arka uç mantığı temel olarak akıllı sözleşmeler tarafından yürütülür.

• Akıllı sözleşmeler, doğrudan bir blok zincirinde depolanan ve kendiliğinden çalışan programlardır.
• DApp'in kurallarını, mantığını ve durumunu içerirler.
• Dağıtıldıktan sonra değiştirilemezler ve merkezi bir sunucuya ihtiyaç duymadan tam olarak programlandıkları şekilde çalışırlar.

Merkezi bir veritabanı yerine DApp'ler kritik verilerini doğrudan blok zincirinin kendisinde depolar. Bunun anlamı şudur:

• Veriler dünya genelinde binlerce bilgisayara dağıtılır.
• Veriler değiştirilemezdir: Bir kez kaydedildikten sonra değiştirilemez veya silinemez.
• Veriler şeffaftır: Herkes verileri doğrulayabilir.

Bu, verileri kontrol edecek veya yönetecek tek bir kuruluşa duyulan ihtiyacı ortadan kaldırır.

Temel farklılıkları özetleyelim:

• Arka uç: Geleneksel uygulamalar merkezi sunucuları kullanır; DApp'ler ise bir blok zincirindeki akıllı sözleşmeleri kullanır.
• Veri depolama: Geleneksel uygulamalar özel ve merkezi veritabanlarını kullanır; DApp'ler herkese açık, dağıtık defterleri (blok zincirini) kullanır.
• Kontrol: Geleneksel uygulamalar tek bir şirket tarafından kontrol edilir; DApp'ler kod tarafından ve muhtemelen toplulukları tarafından yönetilir.
• Kullanılabilirlik: Sunucu arızalanırsa geleneksel uygulamalar çalışamaz hâle gelebilir; DApp'ler merkeziyetsizlik sayesinde yüksek kullanılabilirlik sunar.

Mükemmel bir çalışma! Artık geleneksel uygulamalarla DApp'ler arasındaki temel mimari farklılıkları anlıyorsunuz.

• Geleneksel uygulamalar merkezi sunuculara ve veritabanlarına dayanır.
• DApp'ler, arka uç mantıkları ve veri depolama için bir blok zincirindeki akıllı sözleşmeleri kullanır; bu da gerçek merkeziyetsizliği ve değiştirilemezliği mümkün kılar.

Web3'ü bu kadar güçlü yapan değişim budur! Sırada DApp ön uçlarının Ethereum ağına nasıl bağlandığını inceleyeceğiz.